W nocy z 14 na 15 czerwca 2026 roku kijowska Ławra Peczerska została poważnie uszkodzona podczas zmasowanego rosyjskiego ataku dronami i rakietami. Pożar objął około 800 metrów kwadratowych dachu Soboru Zaśnięcia Matki Bożej – głównej świątyni kompleksu. O znaczeniu Ławry dla Ukrainy opowiada w rozmowie z mediami watykańskimi historyk Dmytro Hordienko, dyrektor naukowy Narodowego Kompleksu Hagia Sophia w Kijowie.

Jedno z najważniejszych miejsc ukraińskiej duchowości

Dla Dmytra Hordienki Ławra Kijowsko-Peczerska pozostaje jednym z najważniejszych symboli duchowej i kulturowej tożsamości Ukrainy. „Ławra to coś więcej niż klasztor. To jedno z najwspanialszych miejsc ukraińskiej duchowości, nie tylko Kościoła, ale całego narodu. Przez wieki, nawet gdy Ukraińcy nie mieli własnego państwa, wiara, kultura i pamięć o kraju były tu pielęgnowane i przekazywane” – podkreśla.

Według tradycji klasztor założyli św. Antoni i św. Teodozjusz Pieczerscy. Z czasem Ławra stała się głównym ośrodkiem życia monastycznego oraz kolebką kultury chrześcijańskiej Rusi Kijowskiej. Z klasztorem związany był m.in. kronikarz Nestor, a powstające tam żywoty świętych należały przez stulecia do najważniejszych tekstów religijnych Europy Wschodniej.

Pod opieką Maryi

Jak przypomina historyk, tradycja wiąże powstanie Soboru Zaśnięcia Matki Bożej z objawieniem Maryi greckim budowniczym w Konstantynopolu. „Sama Matka Boża wskazała miejsce, w którym miał powstać klasztor poświęcony Jej zaśnięciu”. Dzięki temu Ławra stała się jednym z najważniejszych ośrodków religijnych Metropolii Kijowskiej.

Wpływy Moskwy

Zdaniem Hordienki przełom nastąpił po 1686 roku, kiedy Moskwa przejęła kontrolę nad metropolią kijowską. „Pierwsze interwencje dotyczyły przede wszystkim działalności wydawniczej klasztoru. (…) Chodziło o dostosowanie języka i treści teologicznych do tradycji rosyjskiej” – wyjaśnia.

Historyk dodaje, że z czasem do Ławry kierowano duchownych wiernych Moskwie. „W ten sposób monaster stopniowo przekształcał się w jeden z głównych punktów odniesienia dla Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej”.

Świętość, która przetrwała

Mimo zmian politycznych i kościelnych Ławra pozostała ważnym centrum sztuki sakralnej i pielgrzymek. „Jej szkoła ikonograficzna należała do najważniejszych w kraju” – zaznacza Hordienko. Podkreśla również, że „świętość Ławry pozostała nienaruszona”, a relikwie mnichów przyciągały pielgrzymów także z Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Atak na dziedzictwo kulturowe

W okresie sowieckim klasztor został splądrowany, a wiele cennych przedmiotów liturgicznych skonfiskowano. Dzięki staraniom uczonych kompleks przetrwał jako muzeum, a od 1943 roku część Ławry ponownie zaczęła pełnić funkcje monastyczne.

Po rosyjskim ataku z czerwca 2026 roku uszkodzony został dach Soboru Zaśnięcia Matki Bożej, jednak zabytkowe ikony ikonostasu ocalały. Dmytro Hordienko nie ma wątpliwości, że rosyjskie uderzenia były świadomie wymierzone w ukraińskie dziedzictwo kulturowe.

Family News Service za: Vatican News / Switłana Duchowycz, Piotr Kowalczuk

Ikona w Ławrze Peczerskiej, fot. Vatican Media

czytaj również: Biskup z Ukrainy do Polaków: Nie dajcie się znieczulić!